Dunne romans of novelles bevatten soms meer spirit en grandeur dan dikke boeken. Wie ‘Gloed’ van Sandor Marai of ‘Jarmila’ van Ernst Weiss gelezen heeft weet het: dunne boekjes en kortverhalen hoeven geen kleine boekjes te zijn.

Een paar dagen geleden ontdekte ik toevallig in de boekhandel ‘Steen van geduld’ van Atiq Rahimi (*). Het boekje lag, onopvallend, wat verscholen, tussen omvangrijke soortgenoten. Ik herinnerde me wel dat deze Frans-Afghaanse auteur verleden jaar de prestigieuze Prix Goncourt had gewonnen maar was vergeten dat het met dit boek was.

Ik bladerde het door en zag de ‘prachtige aanbeveling’ van Khaled Hosseini. Dat maakte mij wat achterdochtig want ik ben niet zo’n grote fan van ‘De vliegeraar’.

Toch kocht ik het boek en begon het in de trein te lezen. Toen ik ’s avonds terugkeerde van Brussel was het uit. Met een zucht. Van ontroering en bewondering.

In ‘Steen van geduld’ (Sange sabour) waakt een Afghaanse vrouw over haar echtgenoot. Hij is tijdens een militaire missie zwaar verwond en ligt in coma. Zij verzorgt hem, bidt voor hem en “ademt, zoals steeds, in hetzelfde ritme” als haar man. Ze praat tegen hem in een kale kamer terwijl buiten, “ergens ver weg, een bom ontploft. Het geweld verwoest misschien een paar huizen, een paar dromen.”

Bidden helpt blijkbaar niet. En voor dromen is er niet veel ruimte. Haar man wordt niet beter. Ook haar krachten nemen af, net zoals haar geloof. Hij heeft nooit naar haar geluisterd. Hij was dé held die ten oorlog trok. Nu zwijgt hij en is zij aan het woord, met haar eigen verhaal, hààr versie van de feiten.

Hij wordt haar ‘geduldsteen’ waar ze haar woede, frustraties en verdriet tegen vertelt. “Je praat en praat ertegen. En de steen hoort je aan, hij zuigt al je woorden en geheimen in zich op, totdat hij op een dag uit elkaar spat. En op die dag ben je bevrijd van al je verdriet, al je pijn…”

Jarenlang is ze mishandeld door vader, vernederd door haar schoonfamilie en verwaarloosd door haar man. Jarenlang zweeg ze, was ze geduldig. Ze las de Koran en gehoorzaamde de boodschappen van de profeet. Nu openbaart ze zichzelf. Ze kan hem kussen en strelen. “We zijn al tien jaar getrouwd. Tien jaar! En pas sinds drie maanden deel ik eindelijk iets met je. Ik kan je aanraken… Nooit mocht ik je aanraken, nooit!”

Onbewogen moet hij luisteren.

‘Steen van geduld’ is een beklijvend boek. Met korte zinnen die in de loop van het verhaal steeds meer uitroeptekens krijgen. Een aanklacht in een kale kamer terwijl buiten de oorlog verder duurt. De vrouw schreeuwt haar klacht, tegen de verstikkende tradities, religieus fundamentalisme, onderdrukkende en onderdrukte seksualiteit. Een mens is niet van steen ook al is hij geduldig.

Toch is het boek geen pamflet. Ondanks haar woede blijft ze zich schuldig voelen, en tracht ze hem te overtuigen van de gemiste kansen. Ze voelt zich bevrijd maar toch blijft de angst en de onzekerheid.

‘Steen van geduld’ is een eenvoudig verhaal, zonder ingewikkelde verhaallijnen en uitvoerige zijsprongen. Je vindt er geen bespiegelende commentaren. Het is de soberheid van de tekst die je raakt. Eenvoud maakt macht.

“De vrouw ademt uit. De man ademt in. De vrouw sluit haar ogen. De man blijft wezenloos voor zich uit staren.”

Een prachtig boek!

(*) Atiq Rahimi: ‘Steen van geduld’. De Geus, Oxfam-Novib, Amsterdam, 2009. 121 blz.
De auteur werd geboren in Kaboel, ontvluchtte zijn land, vroeg asiel in Frankrijk en werkt daar nu als cineast, documentairemaker en schrijver. ‘Steen van geduld ‘ is het eerste boek dat hij in het Frans schreef. Binnenkort verschijnen van hem nog ‘Het labyrint van angst en droom’ en ‘Aarde en as’.