Veel volk op “Het andere boek” tijdens het voorbije weekend. Het literaire festival in het Antwerpse Zuiderpershuis had geen last van het hondenweer. Aanschuiven aan de toog, veel mensen goeiedag zeggen, geduldig wachten om zeker plaats te hebben voor de schrijversontmoetingen en geduldig voorbij de boekenstands schuifelen. Dat was de opdracht. Maar het werkte niemand niet op de zenuwen. Integendeel.

Om 17u krijgt de Duitse schrijver Edgar Hilsenrath het woord. Zijn dit jaar in het Nederlands verschenen boeken “Nacht” en “De nazi en de kapper” behoren, wat mij betreft, tot het beste wat ik de laatste maanden heb gelezen.

Hilsenrath is 82 en was tot hij van zijn schrijverschap kon leven, midden de jaren zeventig, arbeider, dagloner, pizzabezorger of kelner. In de “smidse” van het Zuiderpershuis stelt Jean-Pierre Rondas de vragen.

Hilsenrath heeft in smidses gewerkt. Hij vertelt over zijn vlucht uit Duitsland in 1938, zijn ervaringen in een joods getto in Oekraïne, zijn kort verblijf in Israël, het veel langere in de USA en zijn terugkeer naar Berlijn waar hij nu woont.

Zijn antwoorden zijn kort, hij praat niet in Duitse volzinnen. Soms vallen er stiltes in het gesprek. Hilsenrath kijkt dan even naar de bomvolle zaal en dan naar Jean-Pierre Rondas. “Lees mijn boeken”, lijkt hij vriendelijk te zeggen, “dan weet je genoeg over mij”. Maar Rondas houdt vol én het gesprek blijft boeiend.

“Hij lijkt op Einstein”, fluistert mijn gebuur Lieve Joris. Met van die fikkerende ogen, denk ik. En de satirische blik, waarmee “De nazi en de kapper” is geschreven.

Hilsenrath verduidelijkt waarom zijn boeken in Duitsland lange tijd niet welkom waren. Men wilde “nobele joden” of “slachtoffers”, geen mensen die om te overleven steeds meer grenzen overschreden. Zoals in “Nacht” waar de bewoners van het getto stelen, seks ruilen voor brood en slaapgelegenheid en gouden tanden slaan uit de monden van de doden.

“Ik heb geluk gehad”, zegt hij. Dankzij een brief van de Duitse gettocommandant ontsnapte hij aan de deportatie.

Over zijn kort verblijf in Palestina, na zijn bevrijding, is hij even kort. Hij heeft er bomen geplant en borden afgewassen. Daar spraken ze geen Duits en hij geen Hebreeuws. Duits is altijd zijn taal gebleven. Zijn enige echte “Heimat”. Maar hij wil ze transparanter maken, en lichter.

“Wat denkt U over het huidige Israël”, vraagt Rondas. “Het is een racistische staat”, antwoord hij, maar “trotzdem democratisch”.

Na 45 minuten besluit Rondas het gesprek. Hilsenrath neemt het applaus in ontvangst en steekt een sigaret op. “Er is nog een korte signeersessie voorzien” hoor ik de uitgever zeggen. Ik besef dat ik mijn boeken vergeten ben, koop dan maar een tweede exemplaar van “Nacht” en schuif aan voor een opdracht. “E. Hilsenrath”, schrijft hij. En de datum. Ook zijn opdracht is kort. Maar dat kan mijn pret niet bederven.