11 november. Wapenstilstandsdag. Ik ben twee dagen terug na een 11.11.11-missie in Israël en Palestina .

We hebben de voorbije week met politici en vertegenwoordigers van het middenveld gepraat, vluchtelingenkampen bezocht en vooral veel miserie gezien. En veel rapporten daarover gelezen. Non-fictie dus.Ik heb één boek bij, “Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan…” van Louis Couperus (*) . Elke dag lees ik ‘s avonds een paar passages . Enkele bladzijden fictie tussen de grote stapel non-fictie. Dat helpt. Het bevordert de slaap. Maar het versluiert de werkelijkheid niet. Vanuit mijn hotelkamer in Oost-Jeruzalem zie ik de verdomde Muur die niet alleen Palestijnen van Israëli’s scheidt maar ook tienduizenden Pälestijnen van elkaar, van hun werk, scholen en hospitalen.
Sommige muren blijven bestaan. Sommige dingen gaan hier helemaal niet voorbij.

“Van oude mensen” las ik voor de eerste keer ongeveer veertig jaar geleden als een onderdeel van mijn ‘literatuuropvoeding’, de bekende verplichte lectuur.
Die verplichting is er nu niet. Misschien ook daarom dat ik het nu een prachtig boek vind. Lezen onder dwang verhoogt zelden het leesgenot.

meer lezen …

Dit jaar vielen in de Mexicaanse stad Ciudad Juarez 1.900 doden. Dat is een indrukwekkend aantal voor een stad met 1,5 miljoen inwoners. “Niemand weet precies wie de daders zijn.”, lees ik in De Standaard van 26 oktober : ” Zijn het rivaliserende drugbendes die junks, die vaak als verkopers en runners werken, uit de weg willen ruimen? Of zijn het de militairen die in de stad een grote ’schoonmaak’ in het drugcircuit houden? Vast staat dat Ciudad Juarez, gelegen aan de noordgrens met de Amerikaanse staat Texas, op dit moment een van de meest gevaarlijke steden ter wereld is.”

Ook in de jaren negentig werden in deze stad honderden moorden gepleegd. De slachtoffers waren overwegend jonge vrouwen, tussen de 15 en 25 jaar oud. Sommigen waren studenten, maar velen werkten tegen een laag loon in ‘maquiladoras’ : assemblagefabrieken waar van alles en nog werd gemaakt voor de Amerikaanse markt. De slachtoffers werden dikwijls als vermist opgegeven door hun families, en hun lichamen werden pas dagen of maanden later gevonden op braakliggende percelen of afgelegen plaatsen. Velen van hen werden misbruikt , gemarteld of gruwelijk verminkt.
In de roman ‘2666′ (*) van de Chileense schrijver Roberto Bolano (1953-2003) is Santa Teresa, een fictieve versie van Ciudad Juarez, het middelpunt waarrond de belangrijkste gebeurtenissen en personages cirkelen maar ook het zwarte gat waar ze door aangetrokken worden of erin verdwijnen.
‘2666′ verscheen in 2OO4, een jaar nadat de auteur in Spanje stierf terwijl hij wachtte op een levertransplantatie. Het boek, waar de auteur tot op het laatste moment aan werkte, werd door de Spaanstalige pers bejubeld. In 2007, na de publicatie van de Engelse vertaling, gebruikten de critici nog meer superlatieven en dit jaar lazen we in de Nederlandse pers vergelijkbare commentaren : ” De eerste grote roman van de 21ste eeuw” schreef Vrij Nederland, “Verbluffend” volgens NRC. Is dat ook zo?

Indrukwekkend is in het in elk geval. De 1070 bladzijden wegen meer dan anderhalve kg. Het boek bestaat uit vijf delen die wel in elkaar haken maar op het einde van het boek geen afgerond geheel vormen. Maar dat is geenszins een handicap. Volg even mee. meer lezen …

Onbehagen, onzekerheid, onveiligheid. Mensen zien te weinig perspectief om zelf hun eigen identiteit en omgeving vorm te geven. De toekomst is misschien vrij maar ziet er somber uit.

Toen in 1996 de Duitse socioloog Ulrich Beck het begrip ‘de risicomaatschappij’ definieerde heeft hij waarschijnlijk niet geweten welke impact dit zou hebben. Voor mensen gaan ongrijpbare risico’s het leven bepalen. Radioactiviteit heeft geen reuk of kleur. Maar het is er. Fijn stof beïnvloedt onze gezondheid maar het is onzichtbaar. En wat gaat er gebeuren met onze pensioenen?

Een mens zou van minder onzeker worden. Schrik krijgen. meer lezen …

“Voor het schrijven van een haiku heb ik de laatste weken geen tijd gehad”. Dat zei Herman Van Rompuy een paar dagen geleden tegen een Wetstraat-journalist.
Misschien daarom dat hij op het einde van zijn toespraak over de begroting in het parlement zijn toevlucht nam tot het citeren van de titel van een gedicht .
‘Over rustige vastheid die ik vond’ werd geschreven door de Nederlandse dichteres Henriëtte Roland Holst ( 1869-1952). Het citaat moest de stevigheid en hechtheid van de regering illustreren maar inspireerde vooral de oppositie tot prozaïsch weerwerk. Zij spraken over “roestvastigheid” , “schone schijn” en “stilstand”.

De keuze van de eerste minister voor Henriëtte Roland Holst is niet vanzelfsprekend. “Rustige vastheid” sluit wel aan bij de zen-achtige manier waarop Herman Van Rompuy zijn opdracht vervult en de wijze waarop hij zijn regering leidt, maar de meeste gedichten, gedachten, essays en de levensloop van deze dichteres lijken mij minder te passen bij de premier.

Henriëtte Roland Holst werd op 27-jarige leeftijd lid van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP) en in 1915 oprichtster van het Revolutionair-Socialistisch Verbond, dat een jaar later samenging met de Sociaal-Democratische Partij (SDP). Na de Russische revolutie was ze tot 1927 , en met onderbrekingen, lid van de Communistische Partij Holland ( CPH) . Daarna sympathiseerde zij vooral met het ‘religieus-socialisme’.

“Ze was een door idealen gedreven politica, een louter door liefde gedreven dichteres. Ze was de hartstochtelijkste Nederlander van deze eeuw”, schrijft Willem Otterspeer in de Nederlandse krant NRC.
Van die hartstocht en idealen merk ik weinig in de (regerings)politiek. En de meeste parlementaire debatten leveren weinig verbale hoogstandjes of beklijvende retoriek op. Iets waartoe Roland Holst wel toe in staat was. meer lezen …

‘Voortgangsverslag’, een bundel van Anton Korteweg, eindigt met een tweeregelig gedicht:

‘Arme jeugd.
Al die toekomst.’

Hiermee laat de dichter de blinde ambitie van de jeugd helemaal achter zich.
De toekomst is misschien vrij, maar de toekomst is ook het einde.

Dat anticiperen op het einde houdt ook Leonard Nolens bezig. Dat wordt vlug duidelijk bij het begin van de presentatie van zijn ‘Dagboek van een dichter’(*) verleden zaterdag op ‘Het Andere Boek’.

Het zaaltje van het Antwerpse Zuiderpershuis zit vol. Inleider en Nolens’ gesprekspartner Piet Pirijns(Knack) vraagt de aanwezigen of ze het erg vinden als er af en toe een stilte valt in het gesprek. Ze knikken goedkeurend.

Een dagboek is volgens Nolens geen reproductie van het leven, geen verslag van wat hij allemaal heeft meegemaakt en daarna opgeschreven heeft. Een dagboek geeft structuur aan het leven. “Je gaat er anders tegenaan kijken. Ik schrijf om te achterhalen wat ik eigenlijk niet weet”.

Leven en schrijven is voor hem hetzelfde. “Ik heb nooit een klassiek beroepsleven gehad. Schrijven is voor mij geen wilsdaad. Ik kan niet anders, ik kan niets anders”.

Nolens is eerder een toeschouwer dan een deelnemer. Een heremiet. Wie zijn schitterende ‘Bres’ heeft gelezen weet dat. Nolens staat aan de kant. Hij bevindt zich soms op een andere planeet. “Maar welke planeet is de juiste?” Wereldvreemd, maar over welke wereld hebben we het dan. meer lezen …

Maandag begon minister-president Kris Peeters zijn toespraak in het Vlaams Parlement met de volgende zin : ” Vrijdag laatstleden heeft de Vlaamse Regering de begrotingscontrole 2009 en de begroting 2010 goedgekeurd. We hebben afgesproken dat dit parlement daarover als eerste wordt geïnformeerd. Dat is ons wonderwel gelukt. Niet alleen u, maar ook de media volgen aandachtig deze problematiek.’.De rest van zijn toespraak was voor de meeste toehoorders weinig begeesterend. Ik zag parlementairen tijdens zijn speech vooral naar hun computer kijken, sms-sen of rustig verder praten. Enige opwinding kwam er pas als de foto-shoot van minister Hilde Crevits ter sprake kwam.

Over de inhoud van begroting werd minder gediscussiëerd dan over de taal en de toon waarin ze voorgesteld werd. Voor sommige waarnemers was Peeters’ uiteenzetting een ” taaltortuur” en ” een geestdodende lamentatie”. Inderdaad, als de eerste zin slaapverwekkend is, volgt de slaap vanzelf. meer lezen …

‘Onthaasting’. De verzuchting van mensen met een overvolle agenda die trager willen leven, zich rustiger willen ontspannen maar elke dag horen dat ze langer zullen moeten werken.

Dat langer werken zou absoluut noodzakelijk zijn om de kosten van de vergrijzing en de pensioenen te kunnen (blijven) betalen. Nochtans las ik verleden week in ‘Vrij Nederland’ dat niet zozeer de werktijd maar vooral de stijgende productiviteit onze welvaart omhoog stuwt.

In elk geval, de Belgen presteren in beide disciplines uitstekend. Ondanks de toegenomen vrije tijd én de vroege pensionering blijven we werken. Is het niet in loondienst dan zeker voor onszelf, de familie en vrienden. We assembleren auto’s en timmeren tuinhuisjes in elkaar. In alle tinten en kleuren, van wit over grijs naar zwart.. En tot voor kort behoorden we samen met de Duitsers tot de productiefste werknemers van Europa.

Het arbeidsethos zit blijkbaar in onze genen. Het lijkt er op dat het nooit anders is geweest. Alhoewel. meer lezen …

Als de blaren vallen verschijnen de boeken. Het worden drukke tijden voor de nieuwsgierige lezer. Want het aanbod is groot en de keuze moeilijk.Met literaire manifestaties als ‘Zuiderzinnen’ en ‘Het andere boek’ in aantocht en later , in november, de Boekenbeurs presenteren de uitgevers de volgende weken nieuwe titels van Tom Naegels (’ Beleg’) , Walter van den Broeck ( ‘Terug naar Walden’), Koen Peeters ( ‘De bloemen’) , Tom Lanoye (’Sprakeloos’), Benno Barnard (’Een vage buitenlander’) en van nog vele anderen.

Als je alle boekvoorstellingen wil bezoeken heb je bijna een half-time nodig. En dan moet een mens nog beginnen met al die boeken te lezen.

Wat een heerlijke kwelling!

Binnen dat gigantisch aanbod wil ik extra reclame maken voor drie boeken die hopelijk niet onopgemerkt zulllen blijven.

meer lezen …

Mensen hebben problemen met veel lawaai. Dat merken we aan het protest tegen het nachtlawaai van vliegtuigen, het geknetter van opgefokte brommertjes en het gebrul van rijdende geluidsinstallaties.

Het recht op stilte. Het is geen onzinnige eis in het Vlaamse stadsgewest waar 3O% van de mensen in min of meerdere mate gehinderd wordt door geluid.

Met wat meer stilte ziet de wereld er anders uit. Er zou ongetwijfeld meer muziek in de lucht zitten en wat minder agressiviteit. Stilte kan deugd doen. Zeker in een stad. Zeker na je werk.

Mensen hebben ook problemen met stilte. Sommigen kunnen tijdens hun vakantie niet in slaap vallen omdat het té stil is. meer lezen …

De taal domineert de week. Het belang van de taal is één van de hoofdthema’s in het nieuws over het nieuwe schooljaar. Nogal wat allochtone kinderen hebben immers een serieuze taalachterstand. Hun kennis van het Nederlands is onvoldoende om in de lagere en, later, de middelbare school de eindtermen te halen. Kennis is macht. Gebrek aan kennis van de taal creëert onmacht en frustratie.

Maar taal heeft is niet alleen functioneel. Taal kan ook mooi zijn. Een mooie zin kan vele jaren meegaan. Zoals deze van een econoom: “Een bankier zal nooit zijn winst ruilen voor het inzicht hoe die winst tot stand komt”.

Geert Noels, bekend econoom en schrijver van het succesboek “Econoshock”, heeft geen taalachterstand. Hij heeft ook de gave van het woord. Maar het voorbije weekend produceerde hij één van de lelijkste zinnen van het jaar.

In een gesprek met SP.a- parlementslid John Crombez (“De Standaard” van 29 augustus) zei hij het volgende: “Financieel ben ik een eunuch. Ik speel niet met geld. Mensen vertrouwen mij het hunne toe en ik ga er mee om zoals een gynaecoloog met vrouwen. Dat is een heel andere houding dan die van een pooier tegenover hoeren: zakelijk, respectvol, met grote ernst. Ik mag zelfs niet de betrachting voelen om rijkdom te verwerven”. meer lezen …