Veel volk op het Passa Porta-festival het voorbije weekend : 8OOO mensen , tientallen auteurs en veel belangstelling van de media. Terecht.Een paar dagen eerder, op dinsdag 24 maart, werd in deSingel in Antwerpen voor de achtste keer de Inktaap uitgereikt, een literaire prijs toegekend door jongeren uit Nederland en Vlaanderen. Zij konden een keuze maken uit de winnaars van drie literaire prijzen : A.F.Th ‘Het schervengericht’ (AKO), D. Hoojer ‘ Sleur is een roofdier’ ( Libris ) en Marc Reugebrink ‘ Het grote uitstel’ ( de Gouden Uil) .
In totaal namen 122 middelbare scholen deel aan de wedstrijd, waaronder 57 Nederlandse en 65 Vlaamse. Een zeventigtal scholen woonden de slotdag bij. D. Hooijer was vanwege ziekte afwezig, maar van der Heijden en Reugebrink waren er wel. En zo’n duizend enthousiaste scholieren .
De dag daarop verscheen er in de meeste kranten slechts een kleine berichtje met de mededeling : “Winnaar van deze literaire prijs werd A.F.Th. van der Heijden met zijn roman ‘Het schervengericht ‘.
Reeds de voorbije jaren viel het mij op met welke gedrevenheid en kennis de aanwezige scholieren over boeken en literatuur discussiëren, de aanwezige auteurs confronteren met hun boek en hun oordeel argumenteren in een directe taal. “Waarom al die sex in uw boek , ben jij geobsedeerd ?”, “Ben jij zelf een communist”, vroegen ze aan Marc Reugebrink. ” Voor velen was socialisme een vorm van groepssex “, antwoordde de schrijver.
De aanwezige auteurs vonden het heerlijk : “Wat er verder die dag gebeurde, stemde bepaald vrolijk en zette de organisatoren van culturele evenementen wier enige zorg de laagdrempeligheid van hun aanbod lijkt te zijn, volledig in hun hemd”, schrijft Marc Reugebrink in een kommentaar.
Ook A.F.Th. was onder de indruk en verklaarde ” ontroerd” te zijn : “”Ik moet toegeven dat ik 16- en 17-jarige jongeren had afgeschreven als lezerspubliek. Het heeft me dan ook ontroerd te merken dat ook zij mijn werk grondig lezen én goed vinden. Dat maakt van de Inktaap eigenlijk de heerlijkste prijs die ik tot nu toe heb gekregen”, zei van der Heijden in zijn dankwoord.
De Inktaap is een onderschat evenement . Het geeft een literaire stem aan jongeren en rekent af met het gecultiveerde pessimisme van oude knarren die voortdurend zagen over het leesgedrag van jongeren. “Vaak hoor je zeggen dat boeken voor nerds zijn, maar hier zie je dat er nog steeds heel veel jongeren van lezen houden”, zegt Cosey Claeys (16) van het lyceum van Aalst.
Trouwens, ‘ Het schervengericht ‘ is een prachtig boek. Wie daar nog aan twijfelt wil ik alsnog overtuigen met mijn laudatio die ik op 24 maart mocht houden. Zoals de lezer weet is een laudatio een stoefpartij. En ik deed het met plezier :
“Iets meer dan twintig jaar geleden zag A.F.Th. van der Heijden Roman Polanski wandelen in Parijs. Toevallig. “Manson en Polanski in één gevangenis. Dà t moet exploderen”, zou de schrijver gedacht hebben.
In elk geval, het “Schervengericht” heeft scherven achtergelaten en gensters
geslagen .
Het is immers een boeiende thriller, een schrijnende analyse van het gevangenisleven , een ontluisterende weergave van de voorbije hippietijd van de jaren zeventig en een brede kroniek met verwijzingen naar racisme, fascisme, Pim Fortuyn, John Lennon, de bierfeesten in Duitsland, Theo van Gogh en hooligans .
Dit boek is veel: veel bladzijden, veel thema’s, veel beschouwingen. Een dik boek dus. Het kan niet op bij A.F.TH. En voor minder doet hij het zelden.
En ook wat mij betreft, hoefde dit boek niet dunner te zijn.
Het is immers een vuurwerk van woorden over licht en donker, goed en kwaad, hoogmoed en val, werkelijkheid en waarheid, verlossing en onderwerping, de gespletenheid en de beschetenheid. Al die thema’s zaten al in het hoofd van de schrijver, in zijn documentatiemappen en schema’s.
En nu staan ze op papier en komen ze in ons hoofd terecht. En bij mij zitten ze er nog altijd in. Is het dat niet wat literatuur boeiend maakt : rustig een boek lezen terwijl het verstand aan het werken is. De discipline van de schrijver die ons leesplezier oplevert. Leven , in dit geval lezen, van het zweet van de andere.
A.F.Th. is melagomaan, zijn boeken publiceert hij graag in cycli van zeven negen of nog meer delen. En wie streeft naar het allerhoogste, moet ergens een keer struikelen. Maar ik hou, zoals de verteller in het boek, van mensen die het allerhoogste nastreven. ” Het maakt hun kwetsbaar, hun wanhoop groter, net als hun idealen. ” Maar AF.TH faalt hier niet zodat ik niet over zijn woorden struikelde.
“Het schervengericht” is een perfecte compositie van feiten en fictie. Van een voor velen bekend verhaal maakt hij een nieuwe versie van de werkelijkheid.
Een versie die de aandachtige lezer ongetwijfeld herkent. Goden ,zoals Apollo, of andere instanties creëren de omstandigheden waarin we leven, soms moeten leven. Dat levert tragedies op ,onvoorstelbare toevalligheden en bergen aan illusies. Maar juist dan is het interessant te weten te komen wat mensen met die werkelijkheid doen , wat ze ervan maken: of ze overeind blijven of verzuipen, of anderen verzuipen of zich gedragen zoals drenkelingen die zich op een zandbank aan elkaar vastklampen terwijl de zee om ze heen al lang is drooggevallen.
Het staat er allemaal in, in dit boek. De helaasheid der dingen en het falen van de mens.De slachtoffers van het toeval en de planners van de zwijnerijen. De schrik voor wat komen gaat en de angst voor wat geweest is en niet meer veranderd kan worden.
Met al deze scherven heeft A.F.Th. een prachtig boek gemaakt. Een meesterwerk.
“Een mens kan te goed zijn. Want dan bederft hij de competitie”, las ik in het boek. Dat geldt ook voor dit boek. Misschien is het te goed . Misschien bederft het vandaag de competitie.
Maar ik hoop toch dat het wint. “
Onbehagen, onzekerheid, onveiligheid. Mensen zien te weinig perspectief om zelf hun eigen identiteit en omgeving vorm te geven. De toekomst is misschien vrij maar ziet er somber uit.
Recente Reacties